Όλγα Δεβετζάκη - Ενδοκρινολόγος
Αναστασίου Ζίννη, 9, Αθήνα, Αττική, 11741
Phone: 210-9239440 URL of Map

Δευτέρα 30 Μαΐου 2022

Κλίμα

 Τους τελευταίους μήνες γίναμε μάρτυρες των άμεσων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, από θανατηφόρες πλημμύρες, μέχρι καύσωνα και πυρκαγιές. Η μόλυνση του περιβάλλοντος μας από ατμοσφαιρικούς ρύπους, ταυτόχρονα με το φαινόμενο του θερμοκηπίου και η μακροπρόθεσμη μεταβολή της θερμοκρασίας καθώς και τα καιρικά μοτίβα συνδέονται περίπλοκα μεταξύ τους. Η θέρμανση της ατμόσφαιρας που σχετίζεται με την κλιματική αλλαγή επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα του αέρα τοπικά και αντίστροφα η ατμοσφαιρική ρύπανση αυξάνει το ρυθμό της κλιματικής αλλαγής. Είναι κρίσιμη η ανάγκη να περιοριστεί η αύξηση του μέσου όρου παγκοσμίως της θερμοκρασίας έως 1,5 °C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Άνοδος 2°C προβλέπεται να οδηγήσει σε άλλα 100 εκατομμύρια πρόωρους θανάτους παγκοσμίως κατά τον 21ο αιώνα . Μείωση σε εκπομπές αερίων θερμοκηπίου (GHG) μέσω εφαρμογής - λύσεων πιο πράσινης ενέργειας και μεταφορών - μείωση της βιομηχανικής και οικιακής μας απαίτηση για ορυκτά καύσιμα- πρέπει να αποτελεί σημαντικό μέρος οποιασδήποτε πρωτοβουλίας για να διασφαλίσουμε ότι θα πετύχουμε το στόχο του 1,5 °C. Από την διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (COP26) στη Γλασκώβη του Ηνωμένου Βασιλείου τον Νοέμβριο του 2021, φαίνεται να υπάρχει πολιτική βούληση σε όλο τον κόσμο να προκύψει πραγματική αλλαγή.

Ο αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής στην υγεία προκύπτει άμεσα (άμεση επίδραση θερμότητας) και έμμεσα  μέσω αλλαγών του οικοσυστήματος , για παράδειγμα, αλλαγές σε προμήθειες τροφίμων ή νερού, μετάδοση λοιμώξεων ή φτώχεια και μετανάστευση. Το ενδοκρινικό σύστημα δεν είναι απρόσβλητο. Ίσως τα πιο μελετημένα αποτελέσματα είναι αυτά που προκύπτουν από χημικές ουσίες που προκαλούν ενδοκρινικές διαταραχές - έως και 1000 χημικές ουσίες έχει αποδειχθεί ότι παρεμβαίνουν στη δράση των ορμονών. Τα ισχυρά δεδομένα συνδέουν πλέον την έκθεση με τις ευρέως χρησιμοποιούμενες υπερφθοροαλκυλικές ουσίες (PFAS) με παχυσαρκία, διαβήτη, την ποιότητα του σπέρματος και το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Υπάρχουν συσχετίσεις για την έκθεση στη δισφαινόλη Α, που χρησιμοποιείται ευρέως σε πλαστικά και για οργανοφωσφορικά φυτοφάρμακα. Φθαλικές ενώσεις, υπάρχουν σε εκατοντάδες προϊόντα. Τα σαπούνια και τα σαμπουάν έχουν επίσης συνδεθεί με διαταραχές στην αναπαραγωγή. Σωματίδια 2.5 microns ή μικρότερα εκπέμπονται από καύση στερεών και υγρών καυσίμων συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, οικιακής χρήσης θέρμανσης και μεταφοράς. Σχηματίζονται επίσης από τις χημικές αντιδράσεις αερίων όπως το διοξείδιο του θείου (SO 2 ) και οξείδια του αζώτου (NO x : νιτρικό). Οι κύριες επιπτώσεις τους στην ανθρώπινη υγεία θεωρούνται γενικά ότι είναι επιδεινωμένο άσθμα, μειωμένη πνευμονική λειτουργία και πρόωρος θάνατος από αναπνευστικά και καρδιαγγειακά αίτια . Η έκθεση σε σωματίδια σχετίζεται σημαντικά με τη συχνότητα εμφάνισης και τον επιπολασμό του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 ή μπορεί να επιδεινώσει ήδη εγκατεστημένο διαβήτη. Επίσης αυξάνονται τα επίπεδα κορτιζόλης και κατεχολαμινών και επηρεάζεται η θυρεοειδική λειτουργία και τα επίπεδα της βιταμίνης D.

Ένας τομέας που η ενδοκρινολογία έχει βασικό ρόλο είναι η κατανάλωση θερμίδων. Η γεωργία επί του παρόντος αντιπροσωπεύει το ένα τρίτο όλων των εκπομπών GHG. Το μεθάνιο και το νιτρικό από τα λιπάσματα είναι σημαντικές πηγές ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Η κατά κεφαλήν πρόσληψη κρέατος  αυξήθηκε από 20 kg/έτος το 1961 σε 43 kg/ έτος το 2014, όπου τα ποσοστά παχυσαρκίας έχουν διπλασιαστεί στις περισσότερες δυτικές κοινωνίες, τροφοδοτώντας μια πανδημία διαβήτη και, μαζί του, πρόωρο θάνατο από καρδιαγγειακά νοσήματα και καρκίνους. Ο επιπολασμός της παχυσαρκίας είναι υψηλότερος στις πιο άπορες ομάδες. Η διατροφική φτώχεια οδηγεί σε φθηνότερα, ενεργειακά πυκνά τρόφιμα, πλούσια σε λιπαρά και ζάχαρη, τα οποία περιέχουν πολλά πρόσθετα. Η αλλαγή συμπεριφοράς μπορεί να έχει τεράστιο αντίκτυπο . Αποφυγή υπερκατανάλωσης και καλύτερη ισορροπία μεταξύ ζωικής και φυτικής προέλευσης τροφών μπορούν να έχουν οφέλη τόσο για την υγεία όσο και για το κλίμα. Η δίαιτα θα είχε ως αποτέλεσμα μείωση κατά 17% των GHG που σχετίζονται με τη διατροφή και μείωση κατά 50% των εκπομπών στη γεωργία, οδηγώντας σε περαιτέρω μείωση κατά 19% της ατμοσφαιρικής ρύπανσης . Αύξηση της άσκησης από αντικατάσταση των μηχανοκίνητων μεταφορών με περπάτημα και ποδήλατο εκ νέου μειώνει τις εκπομπές GHG και έτσι μπορεί να έχει δραματική επίδραση τόσο στο περιβάλλον όσο και στην προσωπική υγεία.

Δεδομένα της Βιοτράπεζας του Ηνωμένου Βασιλείου δείχνουν ότι οι μετακινούμενοι με ποδήλατο έχουν ~50% μείωση στη θνησιμότητα από κάθε αιτία και στα καρδιαγγειακά νοσήματα. Σαφώς, αυτή είναι μια πρόχειρη επισκόπηση του ποια είναι τα προκλητικά ζητήματα και πρέπει να έχουμε πάντα επίγνωση του κινδύνου ανεπιθύμητων συνεπειών, αλλά οι ενδοκρινολόγοι πρέπει να είναι μέρος της συζήτησης για μελλοντικές αλλαγές. Τα lockdown που επιβλήθηκαν από τον COVID-19 και η πανδημία είχε την ακούσια συνέπεια της ουσιαστικής μείωσης των επιπέδων NO 2 και PM 2,5 σε μεγάλο μέρος του κόσμου, τονίζοντας τη δυνατότητα μείωσης των επιπτώσεων της ρύπανσης με αλλαγές σε καθημερινές δραστηριότητες για το περιβάλλον. Όλοι μπορούμε να κάνουμε επιλογές που θα ωφελήσουν τη δική μας ζωή ενώ συλλογικά, μειώνοντας τις εκπομπές GHG, θα ωφελήσουμε και  τις ζωές των άλλων.

Παρασκευή 27 Μαΐου 2022

Μελατονίνη

 Η μελατονίνη είναι μια μεθοξυ-ινδόλη που συντίθεται και εκκρίνεται κυρίως από την επίφυση τη νύχτα υπό κανονικές συνθήκες φωτός/σκότους. Ο ενδογενής ρυθμός έκκρισης δημιουργείται από τον υπερχιασματικό πυρήνα και παρασύρεται στον κύκλο φωτός/σκότους (μέσω του αμφιβληστροειδούς). Ο νυκτερινός ρυθμός αυτής της ορμόνης μπορεί να αξιολογηθεί με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις της μελατονίνης του πλάσματος ή του σάλιου ή της σουλφατοξυ-μελατονίνης των ούρων, του κύριου ηπατικού μεταβολίτη. Η κύρια φυσιολογική λειτουργία της μελατονίνης, της οποίας η έκκριση προσαρμόζεται στη διάρκεια της νύχτας, είναι να μεταφέρει πληροφορίες σχετικά με τον καθημερινό κύκλο του φωτός και του σκότους στις δομές του σώματος (εσωτερικός συγχρονιστής). Αυτές οι πληροφορίες χρησιμοποιούνται για την οργάνωση λειτουργιών, που ανταποκρίνονται σε αλλαγές του φωτός, όπως οι εποχικοί ρυθμοί. Ωστόσο, η εποχιακή ρυθμικότητα των φυσιολογικών λειτουργιών στους ανθρώπους που σχετίζεται με πιθανή αλλαγή του μηνύματος μελατονίνης παραμένει περιορισμένη σε εύκρατες περιοχές.

Επίσης, η καθημερινή έκκριση μελατονίνης, που είναι ένα πολύ ισχυρό βιοχημικό σήμα της νύχτας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την οργάνωση των κιρκάδιων ρυθμών. Αν και οι λειτουργίες αυτής της ορμόνης στον άνθρωπο βασίζονται κυρίως σε συσχετίσεις μεταξύ κλινικών παρατηρήσεων και έκκρισης μελατονίνης, υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι η μελατονίνη σταθεροποιεί και ενισχύει τη σύζευξη των κιρκάδιων ρυθμών, ιδιαίτερα της θερμοκρασίας του πυρήνα και των ρυθμών ύπνου-εγρήγορσης.  Η κιρκάδια οργάνωση άλλων φυσιολογικών λειτουργιών εξαρτάται επίσης από το σήμα μελατονίνης, για παράδειγμα ανοσοποιητικές, αντιοξειδωτικές άμυνες, αιμόσταση και ρύθμιση γλυκόζης. Η διαφορά μεταξύ φυσιολογικών και φαρμακολογικών επιδράσεων της μελατονίνης δεν είναι πάντα σαφής, αλλά βασίζεται στην εξέταση της δόσης και όχι στη διάρκεια του μηνύματος της ορμόνης. Είναι παραδεκτό ότι μια «φυσιολογική» δόση παρέχει επίπεδα μελατονίνης στο πλάσμα της ίδιας τάξης μεγέθους με μια νυχτερινή αιχμή. Δεδομένου ότι το σύστημα ρύθμισης της έκκρισης μελατονίνης είναι πολύπλοκο, ακολουθώντας κεντρικές και αυτόνομες οδούς, υπάρχουν πολλές παθοφυσιολογικές καταστάσεις όπου η έκκριση μελατονίνης μπορεί να διαταραχθεί. Η προκύπτουσα μεταβολή θα μπορούσε να αυξήσει την προδιάθεση για ασθένεια, να αυξήσει τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων ή να τροποποιήσει την πορεία και την έκβαση της διαταραχής.

Θα μπορούσαν να επιτευχθούν μεγάλες πρόοδοι σε αυτόν τον τομέα με την ανάπτυξη πολυκεντρικών δοκιμών σε μια μεγάλη σειρά ασθενών, προκειμένου να διαπιστωθεί η αποτελεσματικότητα της μελατονίνης και η απουσία μακροχρόνιας τοξικότητας.

Τετάρτη 25 Μαΐου 2022

Μαύρο νερό

Αρνείσαι πως είσαι Θεός; Πως τολμάς; Και Θεός μάλιστα που τον γέννησε σώμα Άντρα, Γυναίκα δεν μπαίνει σε αυτό το παιχνίδι, αποκλείεται, είναι αδιανόητο, αν και αδιαπραγμάτευτο. Θα μας αποτεφρώσει, γιατί έχει τη δύναμη, μόνο αυτός μπορεί να μας κάνει σποδό και τέφρα, μόνο αυτός μπορεί για μας να γίνει ολοκαύτωμα, να γίνει ο ίδιος θυσία, και το θέλει, όχι, με τίποτε δεν το θέλει, προτιμάει θυσία να κάνει έναν άλλον να θυσιάσει, αλλά τη θυσία δεν τη γλιτώνουμε, γιατί χωρίς θυσίες φοροαπαλλαγές δεν έχει. Κι όταν θα έχει λανσάρει πια τα Ιερά του Μυστήρια αυτά, τον χορό του κι ότι άλλο κάνουν οι άνθρωποι στα ντίσκοκλαμπ, την καύτρα τ' Ουρανού θα ξεφτισβήσει και εκδίκηση σ' όλους τους άλλους θα εξαπολύσει και τους φόρους επιτέλους θα εξανδραποδίσει, να μας απαλλάξει κι εμάς να λυτρώσει. Πολύ πιο λίγο τον έναν, λίγο πιο πολύ τον άλλον. Ή να μας απολύσει τουλάχιστον όλους, να μην έχουμε να πληρώνουμε και τίποτα. Και εσταί, εσταί, εσταί, ότι ο ίδιος μπορεί να αυτοαναληφθεί και γιαυτό ακριβώς κάπως να ταπεινωθεί, όχι για χάρη των άλλων, όχι, γιατί οι άλλοι δεν έχουν κάτι άξιο για να αναληφθούν οπότε δεν έχουν και μετά περιθώριο να ταπεινώνονται αιωνίως. Και τι τώρα, τους θυσιάζουμε ιδανικά όλους μαζί; Ασφαλώς, τι άλλο, τους θυσιάζουμε.

                                                                                 Ελφρίντε Γιέλινεκ

Δευτέρα 23 Μαΐου 2022

Θεραπεία παχυσαρκίας

 Υπάρχουν τρεις τρόποι για να επιτευχθεί ένα καθαρό αρνητικό ενεργειακό ισοζύγιο: μείωση της κατανάλωσης τροφής, μείωση της απορρόφησης θρεπτικών ουσιών και αύξηση της ενεργειακής δαπάνης. Και τα τρία τελικά συγκλίνουν στον κοινό στόχο της μείωσης της περιεκτικότητας σε τριγλυκερίδια του λευκού λιπώδους ιστού (WAT). Η φαρμακοθεραπεία που στοχεύει σε αυτές τις διαφορετικές οδούς έχει επανεξεταστεί εκτενώς. Αρκετές θεραπείες που έχουν εγκριθεί επί του παρόντος από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων για τη θεραπεία της παχυσαρκίας αφορούν άμεσα τους λιπώδεις ιστούς. Για παράδειγμα, οι αγωνιστές του υποδοχέα του glucagon-like peptide 1, όπως η λιραγλουτίδη, προκαλούν απώλεια βάρους μέσω της αναστολής της όρεξης και είναι ακόμη πιο αποτελεσματικοί με την άσκηση ωστόσο τα ευεργετικά τους αποτελέσματα μπορεί επίσης να οφείλονται στη διέγερση της λιπόλυσης στο WAT και της θερμογένεσης ΒΑΤ (φαιός λιπώδης ιστός)

Δυνητική νέα θεραπεία που εστιάζει στον λιπώδη ιστό περιλαμβάνει το bimagrumab, έναν αναστολέα του υποδοχέα της ακτιβίνης τύπου II, ο οποίος μειώνει τη μάζα WAT ενώ αυξάνει την ανάπτυξη των σκελετικών μυών. Πολύ αποτελεσματική προσέγγιση στην απώλεια βάρους που οδηγεί επίσης σε μεταβολικές βελτιώσεις είναι η βαριατρική χειρουργική. Οι επεμβάσεις μειώνουν τις επιπλοκές της παχυσαρκίας μέσω πολλαπλών μηχανισμών, μεγάλο μέρος της αποτελεσματικότητας οφείλεται στη βαθιά απώλεια μάζας WAT. Υπάρχει επίσης η άμεση προσέγγιση της αφαίρεσης του λιπώδους ιστού, αλλά η εκτομή της λανθασμένης αποθήκης λιπώδους ιστού θα μπορούσε να επιδεινώσει το μεταβολικό αποτέλεσμα. Η μη κοσμητική λιποαναρρόφηση του υποδόριου λίπους δεν οδηγεί σε μακροχρόνια απώλεια βάρους ή βελτίωση της υγείας. Επίσης, είναι απαραίτητο να διατηρηθεί τουλάχιστον ένα μικρό ποσοστό λιπώδους ιστού. Τα λιποδυστροφικά σύνδρομα που σχετίζονται με τη μόλυνση από τον ιό της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας και τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της, καθώς και τα πιο σπάνια γενετικά σύνδρομα, έχουν δείξει ότι πολύ λίγο WAT οδηγεί σε λιποτοξική μεταβολική δυσλειτουργία και αναπαραγωγική δυσλειτουργία με ανεπάρκεια λεπτίνης.                        Σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι ακόμη ευεργετική η αύξηση της μάζας του λιπώδους ιστού. Οι θειαζολιδινεδιόνες -είναι φάρμακα που θεραπεύουν τον διαβήτη ενεργοποιώντας τον πυρηνικό υποδοχέα PPAR-γ- και αυξάνοντας τον αριθμό των μικρότερων και πιο ανταποκρινόμενων στην ινσουλίνη λιποκυττάρων τα οποία μπορούν να αποθηκεύσουν με μεγαλύτερη ασφάλεια τα τριγλυκερίδια, οδηγούν σε παράδοξη βελτίωση του μεταβολικού προφίλ του ασθενούς ενώ αυξάνουν τη μάζα των λιποκυττάρων.

Θα μπορούσε η μακροχρόνια ενεργοποίηση ΒΑΤ να βοηθήσει στη θεραπεία της παχυσαρκίας ή σχετικών μεταβολικών ασθενειών; Στα τρωκτικά, η απάντηση είναι αναμφισβήτητα ναι, αλλά στους ανθρώπους, η απάντηση δεν έχει ακόμη καθοριστεί. Όπως έχει ήδη συζητηθεί, οι άνθρωποι έχουν αναλογικά λιγότερο ΒΑΤ από τα μικρότερα θηλαστικά. Η μάζα ΒΑΤ μειώνεται δραματικά με τις αυξημένες θερμοκρασίες περιβάλλοντος, και η γήρανση φαίνεται επίσης να προκαλεί ατροφία των ΒΑΤ, αυξάνοντας την πιθανότητα οι σύγχρονοι άνθρωποι που δημιουργούν ένα θερμο-ουδέτερο περιβάλλον να μειώνουν τεχνητά τη μάζα ΒΑΤ τους και τη συμβολή της στην ενεργειακή ισορροπία και τη μεταβολική υγεία. Ακόμη και το περιορισμένη ΒΑΤ που υπάρχει στους ενήλικες φαίνεται να έχει ουσιαστική κλινική επίδραση, επειδή αναδρομικές και προοπτικές μελέτες δείχνουν αντίστροφη συσχέτιση μεταξύ της δραστηριότητας των ΒΔΤ και του ΔΜΣ. Επιπλέον, μια πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι τα άτομα με ΒΑΤ είχαν πιο υγιή γλυκόζη αίματος, τριγλυκερίδια και επίπεδα λιποπρωτεϊνών υψηλής πυκνότητας από τα άτομα χωρίς ΒΔΤ.2 Τα άτομα με ΒΔΤ είχαν χαμηλότερο επιπολασμό καρδιομεταβολικών ασθενειών όπως ο διαβήτης τύπου 2, η δυσλιπιδαιμία, η στεφανιαία νόσος, η εγκεφαλοαγγειακή νόσος, η συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια και η υπέρταση.

Πέμπτη 19 Μαΐου 2022

Νεκροί και ζωντανοί

 Στη νεολιθική εποχή ζωντανοί και νεκροί συγκατοικούν. Στα λεγόμενα "σπίτια ιστορίας" που ανακαλύφθηκαν στις ανασκαφές του Catlhoyuk στην Τουρκία και χρονολογούνται γύρω στα 6-8.000 χρόνια π.Χ., οι νεκροί θάβονται κάτω από το πάτωμα της κατοικίας των ζωντανών και από πάνω χτίζεται άλλη κατοικία, κάτω από το πάτωμα της οποίας τοποθετούνται επίσης οι νεκροί με τον ίδιο τρόπο. Αυτές οι κατοικίες είναι επιλεκτικοί τόποι ταφής επί πολλές γενιές και εκεί βρέθηκαν συγκεντρωμένα ενθύμια, όπως ανθρώπινα υπολείμματα και αιχμηρά τμήματα άγριων ζώων. Θεωρείται ότι συνδέονταν με τελετουργική γνώση συντήρησης των σωμάτων

Είναι πολύ χαρακτηριστικό ένα αγαλματίδιο που βρέθηκε στις ανασκαφές του Catlhoyuk. Πρόκτειται για μια τυπική γυναικεία μορφή και μάλιστα με όλες τις καμπύλες της γονιμότητας, μεγάλα στήθη και κοιλιά. Από την πίσω όψη όμως, διακρίνεται ξεκάθαρα ένας σκελετός με σπονδυλική στήλη, πύελο και ωμοπλάτες που προβάλλουν. Το καταπληκτικό αυτό έργο τέχνης είχε ξεχωριστό αποσπώμενο κεφάλι. Σε μια και μόνη θηλυκή μορφή συνενώνεται Ζωή και Θάνατος

Στις νεολιθικές κοινωνίες, η ζωή και ο θάνατος αποτελούν ενιαίο σύνολο. Οι άνθρωποι είναι εξοικειωμένοι με το θάνατο, εφ' όσον αποτελεί μέρος της φυσικής τάξης των πραγμάτων. Έτσι οι επικήδειες πρακτικές διευκολύνουν ένα είδος διαρκούς αναγέννησης της ζωής από γενιά σε γενιά. Η ζωή συνδέεται με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Ο ρόλος γηραιότερων μελών της κοινότητας είναι πολύ σημαντικός. Οι νεκροί δεν ανήκουν στο παρελθόν. Μολονότι δεν είναι παρόντες αναπαύονται μεταξύ των ζωντανών σε μια άλλη θέση

Πολύ λίπος

 Οι συνδέσεις μεταξύ της παχυσαρκίας, των μεταβολικών της επιπλοκών και των γενετικών επιρροών έχουν καθιερωθεί περισσότερο μέσω μελετών συσχέτισης σε επίπεδο γονιδιώματος. Αυτές οι μεγάλης κλίμακας παγκόσμιες πληθυσμιακές μελέτες έχουν εντοπίσει νέους γενετικούς τόπους στο κεντρικό νευρικό σύστημα, υποδεικνύοντας μια πιθανή γενετική συνιστώσα πτυχών του τρόπου ζωής, καθώς και αντίσταση στην ινσουλίνη, συνδέοντας την κεντρική παχυσαρκία με τη μεταβολική δυσρύθμιση και, τελικά, τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου. Ωστόσο, είναι κρίσιμο να εκτιμηθεί η διάκριση μεταξύ της κληρονομικότητας της παχυσαρκίας και της επίδρασης οποιουδήποτε γονιδίου. Οι γενετικές επιδράσεις στην παχυσαρκία είναι σημαντικές, έως και 70% με βάση μελέτες που αφορούν πληθυσμούς κυρίως ευρωπαϊκής προέλευσης αλλά αυτή η ισχυρή επίδραση δεν πρέπει να παρερμηνευθεί ότι σημαίνει ότι υπάρχει ένα μόνο «γονίδιο λίπους». Επί του παρόντος, μόνο το 20% της συνολικής φαινοτυπικής παραλλαγής στην παχυσαρκία μπορεί να εξηγηθεί από τους χιλιάδες τόπους που έχουν εντοπιστεί μέχρι στιγμής. Οι προσπάθειες εστιάζονται τώρα στον τρόπο με τον οποίο οι μηχανισμοί με τους οποίους τα γονίδια και οι σχετικές φυσιολογικές οδοί επηρεάζουν τις βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες ενεργειακές ανισορροπίες και τις επακόλουθες επιπλοκές στην υγεία.

Πώς ο υπερβολικός λιπώδης ιστός οδηγεί σε ασθένεια; Όπως κανένα άλλο κύτταρο, τα λευκά λιποκύτταρα είναι ικανά να μεγεθυνθούν και μπορούν να διογκωθούν από διάμετρο 30 έως 40 μm σε περισσότερο από 100 μm, αύξηση του όγκου κατά περισσότερο από 10.  Η ανατομική θέση και η γενετική καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την αναλογική αύξηση στο μέγεθος και τον αριθμό των λιποκυττάρων και τις φυσιολογικές αποκρίσεις. Καθώς η παχυσαρκία προχωρά, η διαφοροποίηση των προλιποκυττάρων γίνεται δυσλειτουργική, οδηγώντας σε μειωμένη σηματοδότηση ινσουλίνης, πρόσληψη γλυκόζης και απελευθέρωση αδιπονεκτίνης από τα ώριμα λιποκύτταρα. Η αύξηση του όγκου επηρεάζει/μειώνει τη διάχυση οξυγόνου και αυτή η υποξία αποτελεί βιολογικό κόκκινο συναγερμό για τα κύτταρα, αλλάζοντας την έκφραση περισσότερων από 1000 γονιδίων και πυροδοτώντας μια σειρά αλληλοσυνδεόμενων αποκρίσεων που τελικά οδηγούν σε τοπική αντίσταση τόσο στην ινσουλίνη όσο και στην αδρενεργική σηματοδότηση, αυξημένη φλεγμονή και κυτταρική βλάβη. Η αποτυχία του λιπώδους ιστού να συνεχίσει να διαστέλλεται οδηγεί σε υπερχείλιση και επακόλουθη εναπόθεση τριγλυκεριδίων σε όλο το σώμα, με έκτοπη συσσώρευση στο ήπαρ και τους σκελετικούς μύες. Η έκταση αυτής της λιποτοξικότητας είναι ένας σημαντικός καθοριστικός παράγοντας για την ανάπτυξη μεταβολικής δυσρύθμισης, διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακής νόσου.

Αυτό το περιβάλλον οδηγεί σε δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και πιστεύεται ότι συμβάλλει στην αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα από λοιμώδη νόσο, που υπογραμμίζεται επί του παρόντος από τις ανησυχητικές επιδημιολογικές αναφορές για τα άτομα με παχυσαρκία και τη νόσο του κοροναϊού 2019.  Η παχυσαρκία σχετίζεται επίσης με αυξημένο κίνδυνο πολλών τύπων καρκίνου , συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου του μαστού, της μήτρας, των ωοθηκών, του οισοφάγου, του στομάχου, του παχέος εντέρου ή του ορθού, του ήπατος, της χοληδόχου κύστης, του παγκρέατος, των νεφρών, του θυρεοειδούς και των μηνίγγων, καθώς και του πολλαπλού μυελώματος, αλλά οι ακριβείς μηχανισμοί είναι επί του παρόντος ασαφείς. Τρεις αιτιολογικοί παράγοντες που έχουν εντοπιστεί μέχρι στιγμής είναι η υπερινσουλιναιμία, οι παράγοντες που απελευθερώνονται κατά τη χρόνια φλεγμονή και η αυξημένη παραγωγή οιστρογόνων. Λαμβάνοντας υπόψη το εύρος των διαταραχών, το ερώτημα που τίθεται είναι εάν τα υπερβολικά αποθηκευμένα τριγλυκερίδια είναι ποτέ καλοήθη. Ένας μεταβολικά υγιής παχύσαρκος φαινότυπος έχει υποστηριχθεί, ο οποίος έχει συσχετιστεί με διάφορες πτυχές της λειτουργίας των λιποκυττάρων, όπως η απελευθέρωση συγκεκριμένων λιποκινών.Το εάν τα παχύσαρκα άτομα που είναι μεταβολικά υγιή βρίσκονται ωστόσο σε μια αδυσώπητη πορεία προς τη μεταβολική νόσο μένει να καθοριστεί.

Τετάρτη 18 Μαΐου 2022

Παχυσαρκία

 Η παχυσαρκία επηρεάζει εξαιρετικά υψηλό ποσοστό πληθυσμού τα τελευταία χρόνια και αναμένεται να αυξηθεί με ανάλογη αύξηση του καρδιαγγειακού κινδύνου, του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ), της πρόωρης ήβης και καρκίνων. Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η παρατήρηση ότι τα ποσοστά παχυσαρκίας αυξάνονται πολύ πιο γρήγορα μεταξύ των παιδιών από ότι μεταξύ των ενηλίκων και ότι τα παχύσαρκα παιδιά είναι πιο πιθανό να γίνουν παχύσαρκοι ενήλικες με υψηλό κίνδυνο για σοβαρές επιπλοκές υγείας

Αν και είναι σωστό να αποδίδονται τα αυξανόμενα ποσοστά παχυσαρκίας στην υπερβολική αποθήκευση τριγλυκεριδίων σε λευκό λιπώδη ιστό (WAT), αυτή η εικόνα είναι πολύ απλοϊκή. Ο ρόλος των μεγεθών της μερίδας, των ειδικών κατηγοριών τροφίμων, των συγκεκριμένων συστατικών και των αλλαγών στα πρότυπα δραστηριότητας διερευνώνται. Ταυτόχρονα, είναι χρήσιμο να θεωρηθεί η παχυσαρκία ως μια ασθένεια του εγκεφάλου που εκδηλώνεται ως περίσσεια WAT και δυσλειτουργικό φαιό λιπώδη ιστό (ΒΑΤ). Η υποθαλαμική περιοχή του εγκεφάλου παρουσιάζει αυξανόμενο ενδιαφέρον επειδή ενσωματώνει πολλαπλά φυσιολογικά σήματα από το σώμα, τα μεταδίδει σε διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου και συντονίζει τη ρύθμιση διαφόρων διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένης της θερμοκρασίας του σώματος και της σίτισης. Μελέτες σε τρωκτικά έχουν χαρτογραφήσει τις νευρωνικές οδούς που ερμηνεύουν τα σήματα από τη σίτιση και από το ίδιο το WAT σχετικά με τη μάζα του και στη συνέχεια ενσωματώνουν αυτά τα σήματα σε ομοιοστατικά και ηδονικά μηνύματα, τα οποία ερμηνεύουν τη διαθεσιμότητα των αποθεμάτων ενέργειας και το συναισθηματικό νόημα συγκεκριμένων τροφών, αντίστοιχα. Εκτός από το WAT, η παχυσαρκία διαταράσσει επίσης την ικανότητα του υποθαλάμου να διεγείρει τις ενεργειακές δαπάνες 

Η παχυσαρκία δεν μπορεί να θεωρηθεί απλώς ως αποτυχία της δύναμης της θέλησης. Αντίθετα, είναι μια πολύπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ εκατοντάδων γονιδίων, κοινωνικοοικονομικών απαιτήσεων και προσωπικών αποφάσεων που τελικά οδηγεί σε μακροπρόθεσμη αύξηση της μέσης θερμιδικής πρόσληψης έναντι της ενεργειακής δαπάνης