Διαταραχές της εφηβείας

Πρώιμη εφηβεία
Ορισμός
Πρώιμη ήβη (εφηβεία) ονομάζεται η ισοφυλετική ανάπτυξη των δευτερογενών χαρακτηριστικών του φύλου (δηλαδή ανάπτυξη των μαστών στα κορίτσια και αύξηση του μεγέθους των όρχεων και του πέους στα αγόρια) πριν από την ηλικία των 8 ετών στα κορίτσια και των 9 ετών στα αγόρια.
Η πρώιμη ήβη χαρακτηρίζεται από αυξημένα επίπεδα ορμονών σχετικά με την ηλικία του παιδιού. Χαρακτηρίζεται επίσης από επιτάχυνση του ρυθμού αύξησης, που συνοδεύεται συχνά από πρώιμη και ταχεία σκελετική ωρίμανση και πρώιμη σύγκλιση των επιφύσεων, με αποτέλεσμα χαμηλότερο τελικό ανάστημα κατά την ενηλικίωση, σε σύγκριση με το γενετικά αναμενόμενο ύψος.
Επίσης, στα κορίτσια η πρώιμη ήβη μπορεί να προκαλέσει ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις.
Η πρώιμη ήβη είναι συχνότερη στα κορίτσια. Συχνά στα κορίτσια δεν ανευρίσκεται κάποιο αίτιο που να εξηγεί αυτή την πρώιμη ορμονική ενεργοποίηση. Στα αγόρια όμως, η πρώιμη ήβη είναι πολύ πιθανό να οφείλεται σε κάποια διαταραχή του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Διερεύνηση του παιδιού με πρώιμη ήβη
Η εμφάνιση των χαρακτηριστικών του φύλου νωρίτερα από το φυσιολογικό, θεωρείται νόσος και πρέπει να διερευνηθεί. Η διερεύνηση των ασθενών με εκδήλωση πρώιμης ήβης πρέπει να περιλαμβάνει ένα λεπτομερές ιστορικό, ακτινογραφία αριστεράς άκρας χειρός για εκτίμηση της οστικής ηλικίας και λεπτομερή ορμονικό έλεγχο.
Συχνά, ιδιαίτερα στα μικρότερα παιδιά, χρειάζεται να γίνει μαγνητική τομογραφία (MRI) εγκεφάλου ή αξονική τομογραφία.
Αίτια της πρώιμης ήβης
Στα κορίτσια, οι περισσότερες περιπτώσεις πρώιμης ήβης οφείλονται σε πρώιμη ενεργοποίηση ενός μέρους του εγκεφάλου που ελέγχει την έκκριση των ορμονών και λέγεται υποθάλαμος και υπόφυση (κεντρική πρώιμη ήβη). Σε περίπου 2/3 των περιπτώσεων δεν ανευρίσκεται κάποιο αίτιο που να εξηγεί αυτήν την πρώιμη ορμονική ενεργοποίηση.
Σπάνια η πρώιμη ήβη μπορεί να οφείλεται σε διαταραχές του κεντρικού νευρικού συστήματος από λοιμώξεις, υποξία, κάκωση ή ακτινοβολία στη διάρκεια της βρεφικής ή της πρώιμης παιδικής ηλικίας. Ένα σπανιότερο, πολύ σημαντικό όμως αίτιο κεντρικής πρώιμης ήβης αποτελούν οι όγκοι του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Τα αμαρτώματα του υποθαλάμου είναι καλοήθεις όγκοι μεγέθους 2-3 mm, οι οποίοι προκαλούν πρώιμη ήβη συχνότερα στα αγόρια, αναπτύσσονται αργά και ελέγχονται ικανοποιητικά με ορμονική θεραπεία. Άλλοι σπάνιοι όγκοι του κεντρικού νευρικού συστήματος που μπορούν επίσης να προκαλέσουν πρώιμη ήβη είναι τα οπτικά και υποθαλαμικά γλοιώματα, τα αστροκυττώματα, τα επενδυμώματα και τα κρανιοφαρυγγιώματα.
Η αντιμετώπιση των όγκων αυτών είναι χειρουργική.

Ημερολόγιο

Βγαίνω στο σεργιάνι και διασκεδάζω τρελά
Μα εγώ δε σκοτίζομαι
Σήμερα είμαι σαν στραβοχυμένος λουκουμάς, αλλά έχω ένα χρώμα θαύμα
Είμαι δεμένη μ' ένα άσπρο κορδελάκι
Και μια λιβελούλα που έτυχε να πετάει δίπλα μου, μου είπε "σήμερα είσαι στις ομορφιές σου"
Πίσω της ήτανε μια μαύρη κουκίδα. Κι εκείνη φόραγε άσπρο κορδελάκι στο λαιμό
Αν δεν ξέρετε τι είναι, ούτε εγώ ξέρω
Ε, δεν μπορούμε να τα ξέρουμε όλα

Και τώρα θα σας πω ένα μυστικό
Υπάρχει ένας τρόπος για να ταξιδεύεις. Αυτός ο τρόπος είναι η σκάλα των ονείρων
Εμένα μ' αρέσει να ονειρεύομαι
Εσείς;;
                                                             Ξέρω ότι περίμενες

Αστερισμός ζωτικών φαινομένων

Το φωτάκι της νύχτας σκέπαζε το κορίτσι μ' ένα λεπτό πράσινο στρώμα. Εκείνα τα απαλά μαγουλάκια που είχαν καθαριστεί με σάλιο, δεν πρόδιναν το παραμικρό για το τι όνειρα συνωστίζονταν στο κεφάλι της. Αν η μικρή κατάφερνε να επιζήσει, θα έφτανε στην ενηλικίωση της με διακόσια έξι οστά, δυόμιση εκατομμύρια ιδρωτοποιούς αδένες, ενενήντα έξι χιλιάδες χιλόμετρα αιμοφόρα αγγεία, σαράντα έξι χρωμοσώματα, επτά μέτρα λεπτό έντερο, εξακόσιους έξι διακριτούς μυς, εκατό δισεκατομμύρια εγκεφαλικούς νευρώνες, δύο νεφρά, ένα συκώτι, μια καρδιά-εκατό τρισεκατομμύρια κύτταρα που νεκρώνονταν και αναπληρώνονταν, ξανά και ξανά. Όμως η Σόνια, όσο κι αν διαμέλισε και ποσοτικοποίησε το σώμα που ήταν ξαπλωμένο δίπλα της, δεν μπορούσε να υπολογίσει σε πόσα χρόνια θα παντρευόταν το κορίτσι (αν ποτέ παντρευόταν) ή πόσα παιδιά θα έκανε (αν έκανε). Κι ανάμεσα στη δημιουργία αυτού του σώματος και στο τέλος του έθαλλε το μυστήριο που το κορίτσι θα ξόδευε όλη του τη ζωή για να το λύσει
Προς το παρόν, κοιμόταν
                                                                                                       Anthony Marra

Κlimt

Γόνος πολυμελούς και διαρκώς δοκιμαζόμενης από την ανέχεια οικογένειας, ο Γκούσταφ Κλίμτ γεννήθηκε στα περίχωρα της Βιέννης το 1862. Ο πατέρας χαράκτης και λάτρης της τέχνης τον ενθάρρυνε να φοιτήσει στη Σχολή Εφαρμοσμένων Τεχνών. Σύντομα ο Γκούσταφ δημιουργεί την εταιρεία Καλλιτεχνών από κοινού με τον αδελφό του και έναν φίλο τους. Πρώτο έργο τα υαλογραφήματα της Αναθηματικής εκκλησίας της Βιέννης και στη συνέχεια πολλά άλλα
Το 1893 η κυβέρνηση αρνείται να επικυρώσει τον διορισμό του ως καθηγητή στην Ακαδημία Καλών Τεχνών γιατί η ζωγραφική του θεωρείται ανατρεπτική, ενώ η σεξουαλικότητα που αποπνέει τρομάζει αρκετούς. Ο Κλιμτ αποφασίζει να μην δεχτεί πια καμμιά παραγγελία από επίσημους θεσμούς, ακολουθεί νέους δρόμους έκφρασης και το 1897 ηγείται του κινήματος της Απόσχισης. Την ίδια περίοδο ο μοντερνισμός θριαμβεύει σε ολόκληρη την Ευρώπη
Ο Κλιμτ είναι ελεύθερος να αναπτύξει τις ιδέες του. Καθώς η τρίτη διάσταση τον ενδιαφέρει όλο και λιγότερο καταγίνεται με τη δημιουργία επιφανειών όπου η ξέφρενη φαντασία του συνδυάζει γραμμές, ρυθμούς και χρώματα, εν μέσω μιάς πανδαισίας διακοσμητικών στοιχείων
Το 1908 ο πίνακας "το φιλί" μετατρέπεται σε έμβλημα των νεωτεριστών καλλιτεχνών. Ο ζωγράφος αγγίζει με το έργο αυτό τον κολοφώνα της τέχνης του. Ακολουθεί μια σπουδαία περίοδος με έργα που δημιούργησαν ρήξη και αίσθηση στον τότε καλλιτεχνικό κόσμο
Το 1918 παθαίνει αποπληξία και παραλύει το μισό του σώμα , και ένα μήνα μετά καταλήγει στο νοσοσκομείο της Βιέννης από πνευμονία. Η οικογένεια απορρίπτει την πρόταση του δημάρχου να αναγείρει μαυσωλείο προς τιμήν του και ενταφιάζεται στο μικρό κοιμητήριο του Χίντσινγκ. Τα αδέλφια και η σύντροφος του Έμιλυ μοιράζονται μεγάλο αριθμό ημιτελών έργων του και πλουσιότατη  συλλογή από σχέδια. Ο Κλιμτ δεν θα αφήσει πίσω του άλλου είδους κληρονομιά αφού παρά τις υψηλότατες τιμές των έργων του οι σπατάλες του δεν πήγαιναν πίσω

Σωματική αύξηση κατά τη διάρκεια της εφηβείας

Το εφηβικό άλμα ανάπτυξης αποτελεί τη φάση της ταχύτερης ανάπτυξης του παιδιού μετά τη νεογνική περίοδο. Προηγείται ο ελαττωμένος ρυθμός αύξησης της όψιμης παιδικής ηλικίας.
Στα κορίτσια, το εφηβικό άλμα ανάπτυξης αρχίζει πριν από την εμφάνιση των δευτερογενών χαρακτήρων του φύλου. Το άλμα ανάπτυξης των αγοριών εμφανίζεται δύο περίπου χρόνια μετά το αντίστοιχο των κοριτσιών. Το μέσο ύψος το οποίο αποκτάται κατά τη διάρκεια του εφηβικού άλματος ανάπτυξης είναι περίπου 28 cm στα αγόρια και 25 cm στα κορίτσια.
Η μέση διαφορά των 12,6 cm μεταξύ ανδρών και γυναικών οφείλεται κυρίως στο ψηλότερο ανάστημα των αγοριών κατά την έναρξη του εφηβικού άλματος ανάπτυξης, καθώς και στο αυξημένο ύψος που αποκτά το αγόρι στη διάρκεια της εφηβείας σε σχέση με το κορίτσι.

Οστική πυκνότητα και σύσταση σώματος
Τα κορίτσια αποκτούν τη μέγιστη οστική πυκνότητα σε ηλικία 14-16 ετών, ενώ τα αγόρια σε ηλικία 17,5 ετών. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν γενετικοί παράγοντες, ενώ η σωματική άσκηση κατά την προεφηβική περίοδο είναι επίσης σημαντική για την εξασφάλιση φυσιολογικής οστικής μάζας.
Η υπερβολική όμως άσκηση, μπορεί να καθυστερήσει την εφηβεία και να προκαλέσει ελαττωμένη οστική πυκνότητα. Κατά την προεφηβική περίοδο και στα δύο φύλα παρατηρούνται ίσα ποσοστά λίπους, σκελετικής και αλίπου μάζας.
Κατά την εφηβεία παρατηρείται αύξηση της οστικής και αλίπου μάζας στα αγόρια, ενώ στα κορίτσια αυξάνεται η άλιπος αλλά και η λιπώδης μάζα. Στην ενήλικο ζωή, οι άνδρες έχουν 1,5 φορά μεγαλύτερη σκελετική και άλιπο μάζα από τις γυναίκες, οι οποίες όμως, έχουν διπλάσιο σωματικό λίπος από τους άνδρες.
Κατά την εφηβεία παρατηρείται επίσης διεύρυνση της λεκάνης στα κορίτσια και αύξηση του εύρους των ώμων στα αγόρια.

Φυσιολογία της εφηβείας

Η εφηβεία αποτελεί τη μεταβατική περίοδο ωρίμανσης του ανθρώπου, κατά την οποία το παιδί γίνεται ενήλικος και αποκτά την ικανότητα της αναπαραγωγής. Η περίοδος αυτή συνοδεύεται από σημαντικές μεταβολές στην ταχύτητα ανάπτυξης, την οστική μάζα και τη σύσταση του σώματος, τον ψυχισμό και τη συμπεριφορά, ως αποτέλεσμα περίπλοκων νευροενδοκρινικών επιδράσεων.
Οι διεργασίες της εφηβείας αποτελούν τμήμα ενός γενετικά καθορισμένου προγράμματος. Η μέση ηλικία εμφάνισης των δευτερογενών χαρακτήρων του φύλου (δηλαδή ανάπτυξη των μαστών για τα κορίτσια και αύξηση του μεγέθους των όρχεων και του πέους για τα αγόρια) είναι τα 10,5 έτη στα κορίτσια και τα 11,5-12 έτη στα αγόρια.
Πρώιμη θεωρείται η εφηβεία όταν οι μεταβολές που τη συνοδεύουν εμφανισθούν σε ηλικία μικρότερη των 8 ετών στα κορίτσια και των 9 στα αγόρια. Αντίθετα, καθυστερημένη θεωρείται όταν οι μεταβολές αυτές δεν έχουν εμφανισθεί σε ηλικία 13 ετών στα κορίτσια και 14 στα αγόρια.
Οι διακυμάνσεις στο χρόνο έναρξης της φυσιολογικής εφηβείας οφείλονται σε φυσιολογικές διαφορές ως προς τους μηχανισμούς έναρξης και εξέλιξης της, στους οποίους η κληρονομικότητα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Στα αγόρια, το πρώτο σημείο έναρξης της εφηβείας αποτελεί η αύξηση του μεγέθους των όρχεων και έπεται η αύξηση του μήκους του πέους.
Ταυτόχρονα ξεκινά η τρίχωση στο εφήβαιο.
Η παραγωγή του σπέρματος ξεκινά κατά μέσον όρο από την ηλικία των 13 ετών και η αλλαγή της φωνής παρατηρείται κατά μέσον όρο στην ηλικία των 14 ετών. Η τρίχωση της μασχάλης εμφανίζεται συνήθως σε ηλικία 14 ετών, ενώ η τρίχωση του προσώπου αρχίζει σε ηλικία 15 περίπου ετών.
Σε ένα σημαντικό ποσοστό αγοριών παρατηρείται διόγκωση των μαζικών αδένων (των μαστών) στη διάρκεια των πρώτων σταδίων της εφηβείας, ως αποτέλεσμα αύξησης των οιστρογόνων πριν να παρατηρηθεί αντίστοιχη αύξηση των ανδρογόνων.
Στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρεί σε διάστημα 2 ετών, σε ορισμένες όμως περιπτώσεις, παχύσαρκων κυρίως παιδιών ή σε παθολογικές καταστάσεις, μπορεί να επιμείνει. Η έναρξη της εφηβείας στα κορίτσια σηματοδοτείται από την ανάπτυξη των μαζικών αδένων (μαστών), η οποία οφείλεται κυρίως στην παραγωγή οιστρογόνων από τις ωοθήκες.
Προηγείται αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης η οποία, παρότι σπάνια γίνεται αντιληπτή, αποτελεί το πρώτο σημείο εφηβείας στα κορίτσια.
Επίσης τότε ξεκινάει και η τρίχωση στο εφήβαιο. Η ανάπτυξη των μαστών μπορεί να παραμένει ετερόπλευρη για αρκετούς μήνες και να δημιουργήσει ανησυχία στα παιδιά και τους γονείς τους. Η τρίχωση της μασχάλης παρατηρείται σε ηλικία 12 ετών στα περισσότερα κορίτσια της λευκής φυλής.
Στη λευκή φυλή η εμμηναρχή εμφανίζεται σε ηλικία 12-13 ετών στα περισσότερα κορίτσια, παρότι εμφάνιση σε ηλικία 10-15 ετών θεωρείται φυσιολογική.

Μεταβολική φλεγμονή και δίαιτα (4)

Απώλεια βάρους και ευαισθησία στην ινσουλίνη
Είναι η πιό αποτελεσματική παρέμβαση για τη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη και τη διατήρηση της λειτουργίας του β-κυττάρου. Απώλεια βάρους >5% μειώνει τους δείκτες φλεγμονής
Ωστόσο η απώλεια βάρους είναι δύσκολο και να επιτευχθεί αλλά και να διατηρηθεί
Η φαρμακοθεραπεία θα πρέπει να διερευνηθεί σε συνδυασμό με αλλαγές στον τρόπο ζωής. Τα GLP-1 ανάλογα φαίνεται ότι βοηθούν. Αυξάνουν το αίσθημα κορεσμού και βοηθούν στην απώλεια βάρους. Πρόσφατη μεγάλη μελέτη έδειξε ότι η λιρανγλουτίδη σε συνδυασμό με αλλαγή στον τρόπο ζωής μείωσε το βάρος και βελτίωσε τον μεταβολισμό. Χειρουργικές επεμβάσεις επίσης, όπως η γαστρική παράκαμψη, που οδηγούν σε απώλεια βάρους βελτιώνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Ωστόσο οι επεμβατικές θεραπείες γενικά περιορίζονται σε άτομα με σοβαρές συν/νοσηρότητες
Λίπος διατροφής
Τα κεκορεσμένα λιπαρά είναι επιζήμια για την υγεία, ενώ τα μονοακόρεστα και πολυακόρεστα μπορεί να έχουν λιγότερο δυσμενείς επιδράσεις. Η μεσογειακή διατροφή έχει υψηλή περιεκτικότητα σε μονοακόρεστα από το ελαιόλαδο και τους ξηρούς καρπούς, υψηλή περιεκτικότητα σε ίνες και χαμηλή κατανάλωση κόκκινου κρέατος. Αρκετές μελέτες δείχνουν την ευεργετική επίδραση αυτού του προτύπου (φαίνεται ότι μειώνει τους δείκτες φλεγμονής και τους παράγοντες πήξης)
Συμπληρώματα/Τρόφιμα
Δεδομένου του κεντρικού ρόλου του nuclear factor kappa B (NFkB) στη διαδικασία της φλεγμονής, θεραπείες που στοχεύουν αυτόν τον παράγοντα μεταγραφής έχουν κλινική σημασία. Συμπληρώματα διατροφής και τροφές μπορεί να προσφέρουν θετική προσέγγιση. Πολυφαινόλες εμποδίζουν την ενεργοποίηση του NFkB και δείχνουν ότι εμποδίζουν την ανάπτυξη παχυσαρκίας σε πειραματόζωα, αλλά όχι σε ανθρώπους. Η ρεσβερατρόλη και η κουρκουμίνη έχουν πιθανά αντιφλεγμονώδη και αντιοξειδωτική δράση. Συνδυασμοί αντιφλεγμονοδών διαιτητικών προϊόντων φαίνεται ότι ρυθμίζουν τη φλεγμονή και το μεταβολικό stress σε υπέρβαρα άτομα
Επομένως:
Η φλεγμονή στον λιπώδη ιστό, ήπαρ, πάγκρεας και μύες συμβάλλει στην ινσουλινο/αντίσταση και στον ΣΔ 2. Η αρχική διήθηση από ανοσοκύτταρα είναι προστατευτική, αλλά με την αυξανόμενη συσσώρευση λίπους, αυξάνεται ο αριθμός των κυττάρων και η έκκριση χημειοκινών. Φλεγμονώδεις μεσολαβητές (TNF-α και IL-1β) αναστέλλουν την σηματοδότηση της ινσουλίνης . Η φλεγμονή σε συνδυασμό με διατροφή μπορεί να καθορίσουν το μεταβολικό μονοπάτι που χρησιμοποιεί το κύτταρο. Η παχυσαρκία είναι ένας θρεπτικός παράγοντας stress στο κέντρο της μεταβολικής/φλεγμονώδους διαδικασίας. Η απώλεια βάρους είναι αποτελεσματική αλλά δύσκολο να διατηρηθεί. Υπάρχουν αρκετές διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές, με ελλιπή όμως αποτελέσματα και με παρενέργειες και χωρίς να αντιμετωπίζουν όλα τα συμπτώματα του μεταβολισμού/φλεγμονής και την ινσουλινο/αντίσταση. Η διαιτητική ρύθμιση της ποιότητας του λίπους βοηθάει, αλλά με μικτά αποτελέσματα και είναι δύσκολη στην εφαρμογή της. Οι ακριβείς μηχανισμοί είναι δύσκολο να διαπιστωθούν. Περαιτέρω έρευνα απαιτείται για να αποκρυπτογραφήσει αν τα διαιτητικά λιπαρά οξέα επηρεάζουν τον μεταβολικό διακόπτη και πως οι μεταβολίτες μπορούν να επηρεάσουν το ανοσοποιητικό σύστημα και τον μεταβολισμό των ιστών. Χρειάζεται συνολική προσέγγιση του σώματος, που περιλαμβάνει απώλεια βάρους, χρήση αντιφλεγμονωδών, ευαισθητοποιητές ινσουλίνης και αντιοξειδωτικά για να καταπολεμηθεί πλήρως η παχυσαρκία και οι συνέπειες που προκύπτουν απ' αυτήν